Μαρία Νεραντζάκη – Ιδρύτρια & Πρόεδρος του “Hellenic Cultural Bridge”

Γεφυρώνοντας πολιτισμούς — Εμπνέοντας διάλογο στις Βρυξέλλες

Ζώντας στις Βρυξέλλες, ως Ελληνίδα της διασποράς, η Μαρία Νεραντζάκη ενσαρκώνει το ακριβές νόημα της «γέφυρας πολιτισμού». Πολιτική επιστήμων, στέλεχος της Ευρωπαικής Επιτροπής, καλλιτέχνις, χορογράφος, μητέρα και ιδρύτρια της Hellenic Cultural Bridge, συνδυάζει με φυσικότητα τη λογική της διπλωματίας με την ευαισθησία της τέχνης.

Μέσα από τη θητεία της στη Γενική Γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Μαρία βλέπει τον πολιτισμό όχι μόνο ως αισθητική εμπειρία αλλά ως εργαλείο ήπιας ισχύος, ικανό να ενισχύσει τη συνεργασία, τη δημιουργία και τη συλλογική κατανόηση. Με το όραμά της, η «Ελληνική Γέφυρα Πολιτισμού» αναδεικνύει την Ελλάδα ως έναν σύγχρονο, εξωστρεφή και δημιουργικό πρεσβευτή στην Ευρώπη.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για την τέχνη και τη διπλωματία, τη μητρότητα, την ελληνική ψυχή και την ευρωπαϊκή της εμπειρία — αποδεικνύοντας πως ο πολιτισμός, όταν εκφράζεται με πίστη και πάθος, γίνεται πράξη ενότητας και έμπνευσης.

Συνέντευξη: Φωτεινή Ανδρουλάκη
Φωτογραφίση: Μάριος Θεολόγης-Math Studio • Styling: Chris Andriopoulos • Makeup artist: Μαρία Βογιατζή

Ζώντας στις Βρυξέλλες αλλά με ελληνικές ρίζες, πώς βιώνετε την ισορροπία ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς και πώς αυτό σας διαμόρφωσε;

Από τα παιδικά μου χρόνια, η ζωή μου ήταν ένας συνεχής διάλογος ανάμεσα στην Ελλάδα και τις Βρυξέλλες. Από τη μία, η γλώσσα, οι ρίζες, οι οικογενειακές αξίες, και από την άλλη, ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον γεμάτο διαφορετικές κουλτούρες, νοοτροπίες και γλώσσες. Αυτή η εμπειρία με έκανε πιο ευέλικτη, πιο ανοιχτή στη διαφορετικότητα και πιο συνειδητοποιημένη για την αξία της ταυτότητας.

Κατάλαβα πως η ταυτότητα δεν είναι δίλλημα ανάμεσα σε επιλογές, ούτε κάτι στατικό, αλλά μία «γέφυρα» που χτίζεται μέσα στον χρόνο, μεταβάλλεται και εμπλουτίζεται. Παράλληλα, μέσα από την προσπάθεια να ισορροπώ ανάμεσα σε δύο κόσμους, συνειδητοποίησα πως αυτή η γέφυρα δεν είναι απλώς προσωπικό βίωμα, αλλά πηγή έμπνευσης, δίνοντας μου το κίνητρο να φέρνω κοντά ανθρώπους και πολιτισμούς.

Οι σπουδές σας στην Πολιτική Επιστήμη και τις Διεθνείς Σχέσεις φαίνονται σε αντίθεση με την καλλιτεχνική σας φύση. Τι σας ώθησε να ενώσετε αυτούς τους δύο κόσμους;

Πολλοί θεωρούν ότι η πολιτική επιστήμη και ο χορός βρίσκονται σε δύο αντίθετα άκρα, όμως στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει τόση αντίθεση. Η πολιτική επιστήμη σου μαθαίνει πώς λειτουργεί ο κόσμος, ενώ η τέχνη πώς τον αισθάνεσαι.

Στην ουσία, και οι δύο χώροι έχουν στο επίκεντρο τους τον άνθρωπο και την επικοινωνία. Η συνύπαρξη τους στη ζωή μου ήταν απόλυτα φυσική. Ξεκίνησα κλασικό μπαλέτο σε ηλικία μόλις τεσσάρων ετών και, όταν άρχισα τις σπουδές μου στην Πολιτική επιστήμη και τις Διεθνείς σχέσεις, ήδη εργαζόμουν ως δασκάλα χορού. Δεν άφησα ποτέ το ένα για χάρη του άλλου.

Ο χορός με δίδαξε πειθαρχία, αφοσίωση, έκφραση χωρίς λόγια και την ικανότητα να επικοινωνώ μέσα από την κίνηση, ενώ η Πολιτική επιστήμη μου έδωσε τα εργαλεία να κατανοώ τις δυνάμεις που κινούν τις κοινωνίες και να βλέπω τα πράγματα σε παγκόσμια κλίμακα. Παράλληλα, οι σπουδές μου με έφεραν σε επαφή με την έννοια της ήπιας Ισχύος (Soft Power), της δύναμης δηλαδή που ασκείται μέσω του πολιτισμού, των αξιών και της τέχνης. Τότε συνειδητοποίησα ότι ο πολιτισμός δεν είναι μόνο αισθητική εμπειρία ή καλλιτεχνική έκφραση, είναι εργαλείο με ουσιαστική επίδραση στη διπλωματία και στην πολιτική. έτσι, η φαινομενική αντίθεση μετατράπηκε σε δημιουργική σύνθεση: δυο κόσμοι που δεν συγκρούονται αλλά αλληλοσυμπληρώνονται.

Πώς γεννήθηκε το «Hellenic Cultural Bridge» και ποιο ήταν το πιο δύσκολο εμπόδιο που έπρεπε να ξεπεράσετε για να γίνει πραγματικότητα;

Η ιδέα γεννήθηκε από μια βαθιά ανάγκη να δω τον ελληνικό πολιτισμό να αναδεικνύεται όχι μόνο ως μνήμη και κληρονομιά, αλλά ως ζωντανός συνομιλητής στο σήμερα. Να αποδώσουμε στο ελληνικό πολιτιστικό στοιχείο μια θέση διαλόγου. Βλέποντας την έλλειψη οργανωμένων δομών που προβάλλουν τον ελληνικό πολιτισμό στις Βρυξέλλες, θεώρησα ότι ήταν υποχρέωση αλλά και πρόκληση να δημιουργήσουμε έναν τέτοιο φορέα.

Επιπλέον, ήρθε ως μια φυσική εξέλιξη της δικής μου διαδρομής και ανάγκης να ισορροπήσω το επιστημονικό μου υπόβαθρο με το καλλιτεχνικό. Το μεγαλύτερο εμπόδιο ήταν, φυσικά, οι περιορισμένοι πόροι —οικονομικοί και ανθρώπινοι— αλλά και η αμφισβήτηση που συχνά συναντάς όταν επιχειρείς κάτι καινοτόμο.

Παρ’ όλα αυτά, με την αισιοδοξία της πίστης μας, με πολλή προσωπική δουλειά και με τη στήριξη συνεργατών που μοιράστηκαν το ίδιο όραμα, δημιουργήσαμε έναν μη κερδοσκοπικό φορέα με στόχο την προβολή της Ελλάδας ως σύγχρονου, δημιουργικού, διπλωματικού πρεσβευτή. έναν οργανισμό που σήμερα έχει διεθνείς συνεργασίες, αναγνώριση και συνεχώς εξελίσσεται.

Από το 2017 υπηρετείτε στη Γενική Γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Πόσο σας βοηθά αυτό στην υλοποίηση των στόχων του Οργανισμού;

Η Γενική Γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι στην ουσία το σημείο συντονισμού όλου του έργου της Επιτροπής και υποστηρίζει τη λήψη αποφάσεων στο ανώτατο επίπεδο. Αυτή η εμπειρία μου έδωσε μια πανοραμική εικόνα για το πώς διαμορφώνονται οι πολιτικές, πώς εξασφαλίζεται η συνοχή ανάμεσα σε διαφορετικούς τομείς και πώς καλλιεργείται ο διάλογος μεταξύ των κρατών- μελών.

Σε επίπεδο πολιτιστικής διπλωματίας, με βοήθησε να κατανοήσω ότι οι πολιτιστικές δράσεις δεν αρκεί να βασίζονται μόνο στις καλές προθέσεις, χρειάζονται στρατηγική, θεσμικό πλαίσιο και ισχυρές συμμαχίες για να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο. Παράλληλα, η καθημερινή συνεργασία με συναδέλφους από όλα τα κράτη-μέλη επιβεβαίωσε ότι οι πολιτιστικές μας πρωτοβουλίες βρίσκουν απήχηση, γιατί ανταποκρίνονται σε μια κοινή ανάγκη: να δημιουργούμε δεσμούς που ξεπερνούν τις εθνικές ταυτότητες.

Ο χορός είναι σημαντικό μέρος της ζωής σας. Πώς καταφέρνετε να ισορροπείτε ανάμεσα στην ευρωπαϊκή σας καριέρα, την καλλιτεχνική δημιουργία και την πολιτιστική διπλωματία;

Ο χορός και η χορογραφική δημιουργία για μένα δεν είναι απλώς μια απόδραση ή καλλιτεχνική δραστηριότητα, είναι ο τρόπος με τον οποίο αναπνέω, εκφράζομαι και βρίσκω ισορροπία. Από παιδί με συνοδεύει σαν ένας εσωτερικός ρυθμός που μου δίνει δύναμη σε κάθε πτυχή της ζωής μου. όταν χορεύω ή όταν δημιουργώ μια χορογραφία, είναι σαν να επιστρέφω στην ουσία: στην ελευθερία, στη σύνδεση με τον εαυτό μου και με τους άλλους.

Φυσικά, δεν είναι πάντα εύκολο να ισορροπώ ανάμεσα σε μια απαιτητική δουλειά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στη διαχείριση ενός οργανισμού, στην οικογένεια και την καλλιτεχνική δημιουργία. Υπάρχουν στιγμές κόπωσης και πίεσης. Εκεί όμως είναι που η τέχνη λειτουργεί σαν καταφύγιο και πηγή ενέργειας και μετά από κάθε πρόβα, επιστρέφω ανανεωμένη, με καθαρό μυαλό. όπως έγραψε και ο Νίκος Καζαντζάκης, «η καλλιτεχνική δημιουργία είναι η αναπόφευκτη, πειστική συνέπεια μιας εσωτερικής ανάγκης». Αυτό ακριβώς είναι για μένα: μια ανάγκη που δεν μπορώ να αγνοήσω και που με βοηθά να συνεχίζω με όραμα και πίστη, ακόμη και όταν οι συνθήκες μοιάζουν δύσκολες.

Το 2020 γίνατε μητέρα. Πώς αυτή η εμπειρία αναπροσάρμοσε τον τρόπο που βλέπετε τον χρόνο, τις προτεραιότητες και το έργο σας;

Η μητρότητα σε αλλάζει ριζικά. Σε διδάσκει να βλέπεις τον χρόνο αλλιώς και να ξεχωρίζεις τι έχει πραγματική αξία. Δεν μετράς πια τις στιγμές ως κάτι που κυνηγάς, αλλά ως χώρο που θέλεις να γεμίσεις με ουσία. Μαζί με τη χαρά, όμως, έρχεται και ένας νέος φόβος: η αγωνία να προστατεύσεις αυτό που είναι πιο πολύτιμο από εσένα.

Κι όμως, αυτός ο φόβος μετατρέπεται σε δύναμη και σε κάνει πιο παρούσα, πιο συνειδητή και πιο αποφασισμένη. Από τότε η δουλειά μου απέκτησε ακόμη πιο προσωπικό νόημα: να συμβάλω σε έναν κόσμο πιο ανοιχτό και δημιουργικό, όχι μόνο για εμάς, αλλά κυρίως για την επόμενη γενιά.

Να περιμένουμε κάποια εκδήλωση του «Hellenic Cultural Bridge» που μπορείτε να μοιραστείτε μαζί μας;

Αυτή την περίοδο προετοιμάζουμε μια εκδήλωση αφιερωμένη στο κρασί, σε συνεργασία με το Ιταλικό Ινστιτούτο Πολιτισμού. Δεν θα σταθούμε μόνο στη γεύση, αλλά στο κρασί ως πολιτισμό, μνήμη και διάλογο που συνοδεύει τους δύο λαούς από την αρχαιότητα έως σήμερα. Μέσα από ομιλίες, παρουσιάσεις και γευσιγνωσία, θα αναδείξουμε τις ποικιλίες, τις παραδόσεις και τις σύγχρονες τάσεις της Ελλάδας και της Ιταλίας, ανασύροντας την κοινή μνήμη που συνδέει τις δύο χώρες.

Η φιλοδοξία μας είναι αυτή η πρωτοβουλία να εξελιχθεί σε ετήσιο θεσμό, μια συνάντηση ανθρώπων που αγαπούν τον πολιτισμό και το κρασί, και που μέσα από τη γεύση αναζητούν την ιστορία, την ταυτότητα και την ανταλλαγή ιδεών. Επίσης, μπορώ να σας αποκαλύψω ότι, στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής ένωσης το 2027, σχεδιάζουμε μια συνεργασία με κρατικό φορέα πολιτισμού του Βελγίου, η οποία θα δώσει ακόμη μεγαλύτερη εξωστρέφεια στον ελληνικό πολιτισμό.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε το όραμά σας για τον ελληνικό πολιτισμό στην Ευρώπη σε μία φράση, ποια θα ήταν — και ποια είναι τα επόμενα βήματα του Οργανισμού;

Ο ελληνικός πολιτισμός δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, είναι μια ζωντανή δύναμη που μπορεί να εμπνεύσει το σήμερα και να φωτίσει το μέλλον της Ευρώπης. Το κλειδί είναι η εξωστρέφεια, το θάρρος να ανοιχτούμε, να συνεργαστούμε και να αναδείξουμε τον πολιτισμό μας σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Τα επόμενα βήματα του Οργανισμού κινούνται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: τη διεύρυνση του δικτύου συνεργασιών, τη δημιουργία νέων χώρων διαλόγου και την ενεργή συμμετοχή των νέων, ώστε ο ελληνικός πολιτισμός να συνομιλεί ισότιμα με τις άλλες ευρωπαϊκές κουλτούρες και να συνεχίσει να λειτουργεί ως γέφυρα κατανόησης, συνεργασίας και ειρήνης.

Σας ευχαριστούμε πολύ!