Γιάννης Σμαραγδής – Η νέα του ταινία «Καποδίστριας» ετοιμάζεται για την παγκόσμια πρεμιέρα της στη Νέα Υόρκη.
«Δώσε μου την πατρίδα που ποθώ!»
«Δώσε μου την πατρίδα που ποθώ!» Τα τελευταία λόγια του Ιωάννη Καποδίστρια αντηχούν σαν προσευχή — και τώρα, σχεδόν δύο αιώνες μετά, θα ακουστούν σε όλο τον πλανήτη, μέσα από τον φακό του Γιάννη Σμαραγδή.
Ο διάσημος Έλληνας σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής ανήκει στους δημιουργούς που δεν αφηγούνται απλώς ιστορίες — αλλά ανασταίνουν μορφές. Από τον Ελ Γκρέκο, στον Βαρβάκη και τον Νίκο Καζαντζάκη μέχρι τον Ιωάννη Καποδίστρια, η φιλμογραφία του είναι μια πολύχρωμη τοιχογραφία Ελλήνων που φώτισαν τον κόσμο — και που ο ίδιος επιμένει να παρουσιάζει όχι μόνον ως ιστορικές προσωπικότητες, αλλά ως φορείς ψυχής, ήθους και πνευματικού μεγαλείου. Τώρα, ο καταξιωμένος σκηνοθέτης επιστρέφει δυναμικά με την ταινία «Καποδίστριας», ένα έργο που σηκώνει στις πλάτες του την ευθύνη να ξαναθυμίσει τι σημαίνει αυταπάρνηση, φιλαλληλία και ανιδιοτελής προσφορά στην πατρίδα.
Το φως της Ελλάδας ταξιδεύει τον Νοέμβριο στη Νέα Υόρκη για την παγκόσμια πρεμιέρα του φιλμ— μια συμβολική συνάντηση του ελληνικού ιδεώδους με την καρδιά της διεθνούς σκηνής. Λίγο πριν η αυλαία ανοίξει, ο Σμαραγδής μιλάει για τη μάχη που έδωσε για να ολοκληρωθεί το έργο, και για την ελπίδα του η ιστορία του Καποδίστρια να αγγίξει τις ψυχές των θεατών σε ολόκληρο τον κόσμο.
Έχετε αφηγηθεί τη ζωή ιστορικών προσωπικοτήτων, σημαντικών Ελλήνων.
Νιώθετε ότι αυτή η ταινία είναι ένα είδος ολοκλήρωσης — ή η αρχή για κάτι νέο;
Πράγματι. Το κυρίως κινηματογραφικό μου έργο είναι βιογραφίες — θα έλεγα καλύτερα αγιογραφίες — των μεγάλων Ελλήνων που είναι πυλώνες του ελληνικού αισθήματος. Για την τελευταία ταινία, Καποδίστριας, είχα δηλώσει ότι θα επιθυμούσα να είναι η τελευταία μου ταινία. Μόλις όμως την τελείωσα, αισθάνθηκα την ανάγκη να ξαναμπώ στον καλλιτεχνικό στίβο και περιμένω να μου «δοθεί», όπως μου «δόθηκαν» και τα προηγούμενα θέματα, και με την ευλογία του Θεού να μπω ξανά στην καλλιτεχνική δημιουργία.
Γιατί ο Καποδίστριας τώρα; Υπήρξε κάποια σπίθα που σας έκανε να πείτε:
«Αυτή η ιστορία πρέπει να ειπωθεί σήμερα»;
Ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων που θεωρούν ότι τα θέματα ή τα πρόσωπα των ταινιών μας δίδονται, μας χαρίζονται· δεν τα επιλέγουμε εμείς. Όμως, για να συμβεί αυτό, θα πρέπει να «ανοίξεις», ώστε το φως των προσώπων να συνευρεθεί με τη δική σου ψυχή. Και βεβαίως να τους πάρεις, με κάποιο τρόπο, την άδεια να ασχοληθείς με τον βίο τους. Και όταν συμβεί αυτό, θα πρέπει να το περιποιηθείς· να βάλεις τη δική σου ευαισθησία, να βάλεις τη δική σου ψυχή, ώστε να μην αλλοιωθεί αυτό που σου χαρίστηκε — δηλαδή η αλήθεια του προσώπου. Γιατί τα πρόσωπα είναι, όπως και όλοι οι υπόλοιποι άνθρωποι, ανάσα Θεού. Και ως τέτοια θα πρέπει να την εκλάβεις, και ως τέτοια θα πρέπει να την οργανώσεις, για να ακουμπήσει τις ψυχές των μελλοντικών θεατών.
Πιστεύετε ότι ο «Καποδίστριας» έχει μαθήματα για τους σημερινούς ηγέτες; Αν ναι, ποια;
Ο Καποδίστριας, με τον τρόπο που έζησε και με τον τρόπο που υπερασπίστηκε τις ανώτερες αξίες — που είναι οι αξίες του ελληνισμού: η φιλαλληλία, η αγάπη για τον διπλανό του, η πίστη στον Θεό και η υπεράσπιση της πατρίδας — θεωρούσε αυτές τις αξίες υπέρτατες. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, οι τρέχουσες πολιτικές υπηρετούν αυτές τις αξίες;
Όταν ξεκινήσατε την έρευνά σας για τον Καποδίστρια, ανακαλύψατε κάτι που δεν γνωρίζατε και σας εξέπληξε;
Πολλά πράγματα με εξέπληξαν από τη ζωή του. Όμως αυτό που μου ράγισε την καρδιά είναι ότι ζούσε σε απόλυτη λιτότητα· δεν πληρωνόταν ως Κυβερνήτης στην Ελλάδα, λέγοντας: «Όσο θα υπάρχει έστω και ένας Έλληνας που δεν μπορεί να ζήσει, εγώ δεν μπορώ να πληρωθώ από το ελληνικό κράτος». Και ως επιβεβαίωση των παραπάνω, όταν δολοφονήθηκε, αναζήτησαν στο φτωχικό του δωμάτιο ένα άλλο ρούχο για να τον θάψουν, αφού τα ρούχα του ήταν καταματωμένα από τον φόνο του — και δεν είχε άλλο. Οι σημερινοί πολιτικοί έτσι ζούνε;
Η παραγωγή μιας ταινίας σαν αυτή σίγουρα είχε τις δυσκολίες της. Υπήρξε στιγμή που σκεφτήκατε
«Αυτό είναι αδύνατον» — τι ήταν και πώς το ξεπεράσατε;
Όχι μόνο συνάντησε δυσκολίες, αλλά — δυστυχώς — και έναν συνεχή πόλεμο για να μην μπορέσει να ολοκληρωθεί η ταινία, από σκοτεινές ελληνικές δυνάμεις. Όμως ποτέ δεν πίστεψα ότι δεν θα γινόταν η ταινία. Ίσως αυτή η πίστη να ήταν η αιτία που καλοί Έλληνες, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, συγκέντρωσαν χρήματα για να ολοκληρωθεί αυτό το έργο εθνικής σημασίας.
Η παγκόσμια πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη φέτος τον Νοέμβριο μοιάζει συμβολική — η ιστορία ενός Έλληνα ηγέτη να παρουσιάζεται σε μία από τις πιο διεθνείς πόλεις του κόσμου. Τι σημαίνει αυτό για εσάς προσωπικά;
Η επιλογή της Νέας Υόρκης για να γίνει η πρεμιέρα της ταινίας Καποδίστριας έγινε για δύο λόγους.
Πρώτον, γιατί η προηγούμενη ταινία μας «Καζαντζάκης» δέχτηκε μια τεράστια θερμή υποδοχή. Ο διευθυντής μάλιστα του φεστιβάλ της Νέας Υόρκης μας έγραψε ότι ίσως είναι η καλύτερη προβολή ελληνικής ταινίας που έγινε ποτέ σ’ αυτή την πόλη. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι οι καλοί Έλληνες της Αμερικής οργάνωσαν το crowdfunding, συγκεντρώνοντας κάποια χρήματα για την ολοκλήρωση της ταινίας. Και προς τιμήν αυτής της χειρονομίας, θα κάνουμε την πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη. Σ’ αυτή την πρεμιέρα, οι άνθρωποι που βοήθησαν ζωηρά την ταινία —έβαλαν δηλαδή αρκετά χρήματα— θα τιμηθούν με το «Διεθνές Βραβείο Καποδίστρια» της Ελληνικής Ακαδημίας Βραβείων Τέχνης. Και πρέπει να γράψω πως, αν δεν υπήρχε ο κύριος Ευάγγελος Στασινόπουλος με το Ίδρυμά του, ΚΙΚΠΕ, η ταινία δεν θα γινόταν ΠΟΤΕ.
Όταν οι θεατές βγουν από την αίθουσα στο τέλος της ταινίας σας, τι ελπίζετε να νιώθουν στις καρδιές τους;
Εύχομαι και ελπίζω οι θεατές, βγαίνοντας από την ταινία, να αισθανθούν ότι η Ελλάδα εδώ και αιώνες έδωσε στον δυτικό κόσμο τις οικουμενικές αξίες, και με ανθρώπους όπως είναι ο Καποδίστριας συνεχίζει να γεννά τα μεγάλα πρόσωπα που μπορούν να υπερασπιστούν τις ανθρωπιστικές αξίες των Ελλήνων — αξίες χρήσιμες όχι μόνο για εμάς, αλλά για ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Τώρα που τελειώνετε την ταινία, πώς «αποχωρίζεστε» προσωπικά τον χαρακτήρα με τον οποίο ζήσατε τόσο καιρό; Μια φράση του;
Ο Καποδίστριας, λίγο πριν αφήσει την τελευταία του ανάσα, είπε απευθυνόμενος προς τον Θεό:
«Δώσε μου την πατρίδα που ποθώ». Το ίδιο λέω κι εγώ σήμερα.
Σας ευχαριστούμε πολύ!
