Μαργαρίτα Χρυσάκη – NEREUS Communication, Policy and Project Officer Space Sustainability expert
Το διάστημα δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό σύνορο· είναι ένας στρατηγικός τομέας που επηρεάζει την καθημερινή ζωή στη Γη — από την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή και την πολιτική προστασία έως την ασφάλεια και την περιφερειακή ανάπτυξη. Αυτό το γνωρίζει καλά η Μαργαρίτα Χρυσάκη, μία από τις λίγες Ελληνίδες που έχουν διαγράψει επαγγελματική πορεία στον ευρωπαϊκό διαστημικό τομέα. Με έδρα τις Βρυξέλλες και ενεργή παρουσία στον χώρο της διαστημικής πολιτικής και της βιωσιμότητας, η κα Χρυσάκη δρα στο σημείο τομής επιστήμης, διακυβέρνησης και κοινωνίας. Ως δυναμική φωνή υπέρ της υπεύθυνης χρήσης του διαστήματος, μέντορας στο πρόγραμμα Space4Women των Ηνωμένων Εθνών και υπεύθυνη για την επικοινωνία και τις δραστηριότητες έργων του NEREUS, υποστηρίζει ένα διαστημικό οικοσύστημα χωρίς αποκλεισμούς, βιώσιμο και με άμεσο όφελος για τους πολίτες.
NEREUS – Δίκτυο Ευρωπαϊκών Περιφερειών για τη Χρήση Διαστημικών Τεχνολογιών
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τη διαδρομή της, την αυξανόμενη πρόκληση των διαστημικών απορριμμάτων, τον ρόλο των περιφερειών στη διαστημική οικονομία και γιατί το διάστημα είναι σήμερα πιο σημαντικό από ποτέ — για την Ευρώπη, για την Ελλάδα και για τις επόμενες γενιές.
Ως μία από τις λίγες Ελληνίδες με καριέρα στον διαστημικό τομέα, πώς θα περιγράφατε τη διαδρομή σας μέχρι σήμερα;
Ήταν ιδιαίτερα απαιτητική, αλλά και βαθιά ανταποδοτική. Ζω και εργάζομαι στις Βρυξέλλες εδώ και πάνω από μία δεκαετία και η επαγγελματική μου πορεία στον ευρωπαϊκό χώρο, σε συνδυασμό με το ακαδημαϊκό μου υπόβαθρο στη διαστημική πολιτική, με βοήθησαν να εκτιμήσω όχι μόνο την επιστημονική γοητεία του διαστήματος, αλλά και τη μεταμορφωτική του δύναμη: το πώς μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε προκλήσεις στη Γη και να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής των κοινωνιών στην Ευρώπη και πέρα από αυτήν. Στην πορεία, στάθηκα τυχερή έχοντας ικανούς μέντορες και την ευκαιρία να μάθω από σημαντικές προσωπικότητες του χώρου, που διαμόρφωσαν τη διαδρομή μου και συνέβαλαν στην επαγγελματική μου εξέλιξη.
Κατά τη γνώμη σας, ποια είναι σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση για τον διαστημικό τομέα;
Μία από τις πιο επείγουσες προκλήσεις είναι η βιωσιμότητα του διαστήματος. Το ζήτημα των διαστημικών απορριμμάτων είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα: χιλιάδες δορυφόροι βρίσκονται ήδη σε τροχιά γύρω από τη Γη και, με την επιτάχυνση της εμπορικής δραστηριότητας, αντιμετωπίζουμε πραγματικό κίνδυνο συμφόρησης, συγκρούσεων και δημιουργίας μακροχρόνιων απορριμμάτων που θα μπορούσαν κάποια στιγμή να καταστήσουν τις εκτοξεύσεις εξαιρετικά δύσκολες — αν όχι αδύνατες. Τα διαστημικά σκουπίδια ενδέχεται να εξελιχθούν σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ανθρωπότητας, με έως και 100.000 δορυφόρους να αναμένονται έως το 2030! Μια ακόμη σημαντική, αλλά αμφιλεγόμενη, εξέλιξη είναι ο «εκδημοκρατισμός» του διαστήματος. Αυτό που κάποτε αποτελούσε αποκλειστικό πεδίο των κρατικών οργανισμών έχει μετατραπεί σε ένα δυναμικό οικοσύστημα ιδιωτικών εταιρειών, startups και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που τροφοδοτούν την καινοτομία με πρωτοφανή ρυθμό. Ωστόσο, αυτή η επέκταση φέρνει και νέες ανησυχίες. Καθώς η αγορά παραμένει συγκεντρωμένη σε λίγους μεγάλους παίκτες, μικρότεροι φορείς και χώρες δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση σε ευκαιρίες, εγείροντας κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη δικαιοσύνη, την υπεύθυνη ανάπτυξη και τη βιώσιμη χρήση των τροχιακών πόρων.
Είστε επίσης ειδική στη βιωσιμότητα του διαστήματος. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Με απλά λόγια, η βιωσιμότητα του διαστήματος σημαίνει να διασφαλίσουμε ότι το χρησιμοποιούμε με υπευθυνότητα — περιβαλλοντικά, ηθικά και με ασφάλεια — τόσο για τη σημερινή όσο και για τις μελλοντικές γενιές. Στην έρευνά μου, υποστηρίζω τη θέσπιση ενός Εθελοντικού Κώδικα Δεοντολογίας για τη διαστημική βιομηχανία, ενός καινοτόμου και προοδευτικού εργαλείου, εμπνευσμένου από την ανθρωπιστική αρχή του «μη βλάπτειν». Το σχετικό άρθρο αναδεικνύει γιατί ένας τέτοιος κώδικας είναι σήμερα επιτακτικά αναγκαίος και παρουσιάζει σαφή πλεονεκτήματα για τις ίδιες τις εταιρείες.
“Τα διαστημικά σκουπίδια ενδέχεται να εξελιχθούν σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ανθρωπότητας, με έως και 100.000 δορυφόρους να αναμένονται έως το 2030!”
Το έργο σας βασίζεται στην αξιοποίηση του διαστήματος προς όφελος της κοινωνίας. Πώς μεταφράζεται αυτό σε συγκεκριμένες δράσεις και πώς υλοποιείται σε περιφερειακό επίπεδο από τον οργανισμό σας;
Γνωρίζατε ότι πολλές από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της κοινωνίας μπορούν να αντιμετωπιστούν με λίγη βοήθεια από το διάστημα; Στο NEREUS, το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Περιφερειών για τη Χρήση Διαστημικών Τεχνολογιών, η αποστολή μας είναι διττή: αφενός να εκπροσωπούμε τα συμφέροντα των περιφερειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αφετέρου να διερευνούμε τα οφέλη των διαστημικών λύσεων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Οι περιφέρειες είναι οι πρωταγωνιστές, καθώς βρίσκονται πιο κοντά στις ανάγκες των πολιτών και είναι υπεύθυνες για κρίσιμους δημόσιους τομείς, όπως το περιβάλλον, η γεωργία, η κινητικότητα, η πολιτική προστασία και ο ναυτιλιακός τομέας. Καθημερινά εργαζόμαστε για την ευαισθητοποίηση, την ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου και την ανάδειξη του διαστήματος ως στρατηγικού εργαλείου περιφερειακής ανάπτυξης. Συνδέοντας τα τοπικά οικοσυστήματα — δημόσιο τομέα, πανεπιστήμια, ΜμΕ και ερευνητικά κέντρα — με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος και άλλους φορείς, μεταφέρουμε την ευρωπαϊκή εμπειρία και τις τάσεις σε τοπικό επίπεδο και διασφαλίζουμε ότι οι περιφέρειες έχουν ισχυρή και ουσιαστική φωνή στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής διαστημικής ατζέντας.
Γιατί είναι σημαντικό το διάστημα για την Ελλάδα και πού βλέπετε τις μεγαλύτερες ευκαιρίες για τη χώρα;
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει παρόμοιες προκλήσεις με πολλές ευρωπαϊκές περιφέρειες, όπως οι δασικές πυρκαγιές και η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Σε αυτούς τους τομείς, το διάστημα μπορεί να προσφέρει άμεση προστιθέμενη αξία. Η συστηματική αξιοποίηση των υπηρεσιών του Copernicus σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο θα ενίσχυε την πρόληψη, θα βελτίωνε την ετοιμότητα και θα υποστήριζε καλύτερη λήψη αποφάσεων στην πολιτική προστασία και τη διαχείριση του περιβάλλοντος. Παράλληλα, το διάστημα έχει στρατηγική σημασία για την Ελλάδα στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας. Λαμβάνοντας υπόψη το απαιτητικό γεωπολιτικό περιβάλλον της χώρας, οι επενδύσεις στην παρατήρηση της Γης, τις ασφαλείς επικοινωνίες και την επίγνωση κατάστασης θα ενίσχυαν την εθνική ανθεκτικότητα. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα διαθέτει ισχυρή επιχειρηματική κουλτούρα, δυναμικές ΜμΕ και ένα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα καινοτομίας που μπορεί να ευδοκιμήσει στο πλαίσιο της διευρυνόμενης διαστημικής οικονομίας.
Το 2023 διοριστήκατε μέντορας στο πρόγραμμα Space4Women των Ηνωμένων Εθνών. Είναι ο διαστημικός τομέας φιλικός προς τις γυναίκες;
Πέρα από τις επαγγελματικές μου υποχρεώσεις, είμαι βαθιά προσηλωμένη στην προώθηση της διαφορετικότητας και της συμπερίληψης στον διαστημικό τομέα. Το 2023 είχα την τιμή να συμμετάσχω ως μέντορας στο πρόγραμμα Space4Women του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για Υποθέσεις Διαστήματος (UNOOSA), το οποίο προωθεί την ισότητα των φύλων και στηρίζει γυναίκες που επιθυμούν να ακολουθήσουν καριέρα στο διάστημα. Είμαι επίσης ενεργό μέλος του οργανισμού Women in Aerospace, όπου εργαζόμαστε για την ανάδειξη της γυναικείας ηγεσίας και τη δημιουργία ευκαιριών για τη νέα γενιά. Ο διαστημικός τομέας υπήρξε ιστορικά ανδροκρατούμενος, ωστόσο αυτό αλλάζει. Σήμερα, το διάστημα αποτελεί έναν πραγματικά διεπιστημονικό χώρο που υποδέχεται ταλέντα από κάθε επαγγελματικό υπόβαθρο.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα ή οι φιλοδοξίες σας στον διαστημικό τομέα;
Ζούμε σε αυτόν τον πλανήτη για περιορισμένο χρονικό διάστημα και ο καθένας από εμάς έχει την ευθύνη να αφήσει ένα θετικό αποτύπωμα. Το όραμά μου είναι να συμβάλω στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου και υπεύθυνου διαστημικού οικοσυστήματος που θα ωφελεί τόσο τη Γη όσο και τις μελλοντικές γενιές.
Σας ευχαριστούμε πολύ!
