Καρκίνος του μαστού – Νεότερες θεραπείες και βασικές γνώσεις

Όταν η θεραπεία μπορεί να εξαφανίσει τον όγκο πριν από το χειρουργείο

Αν σας έλεγαν ότι ένας καρκίνος του μαστού μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εξαφανιστεί μόνο με φαρμακευτική θεραπεία, ίσως να το θεωρούσατε σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Κι όμως, αποτελεί ήδη πραγματικότητα της σύγχρονης Ογκολογίας. Η εξέλιξη της Ιατρικής έχει αλλάξει ριζικά την αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου του μαστού. Ο τριπλά αρνητικός και ο HER2-θετικός καρκίνος, που στο παρελθόν θεωρούνταν ιδιαίτερα επιθετικοί, μπορούν σήμερα, όταν διαγνωστούν έγκαιρα και αντιμετωπιστούν σωστά, να ανταποκριθούν θεαματικά στη συστηματική θεραπεία. Η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή ιστολογική ταυτοποίηση και η συνεργασία εξειδικευμένης ιατρικής ομάδας αποτελούν τα τρία κρίσιμα βήματα.

Η κλινική εξέταση μαστών (ψηλάφηση), η μαστογραφία και το υπερηχογράφημα μπορούν να εντοπίσουν ένα ύποπτο εύρημα, δεν μπορούν όμως να επιβεβαιώσουν με βεβαιότητα την ύπαρξη και, κυρίως, τον τύπο ενός καρκίνου. Η οριστική διάγνωση πραγματοποιείται με διαδερμική βιοψία με κόπτουσα βελόνα (core biopsy). Με τοπική αναισθησία λαμβάνεται, μέσα σε λίγα λεπτά, μικρό δείγμα ιστού από τον όγκο, το οποίο εξετάζεται στο μικροσκόπιο. Έτσι προσδιορίζεται όχι μόνο αν πρόκειται για καρκίνο, αλλά και ο ακριβής βιολογικός τύπος του, στοιχείο καθοριστικό για την επιλογή της θεραπείας. Η απλή κυτταρολογική εξέταση με λεπτή βελόνα (FNA), που χρησιμοποιούνταν ευρύτερα στο παρελθόν, δεν παρέχει σήμερα τις απαραίτητες πληροφορίες για τον ακριβή χαρακτηρισμό του όγκου.

Η σημασία της εξειδικευμένης ομάδας

Η αντιμετώπιση του μαστού απαιτεί εξειδίκευση. Ο μαστολόγος-χειρουργός μαστού, σε στενή συνεργασία με εξειδικευμένο ακτινολόγο μαστού και, όταν χρειάζεται, παθολόγο-ογκολόγο, μπορεί να αξιολογήσει συνολικά κάθε περιστατικό. Δεν υπάρχει ένα ίδιο διαγνωστικό πρωτόκολλο για όλες τις γυναίκες. Η ηλικία, η πυκνότητα των μαστών, το οικογενειακό και ατομικό ιστορικό και κάθε απεικονιστικό εύρημα καθορίζουν τον έλεγχο που χρειάζεται. Στόχος δεν είναι απλώς να γίνει μια εξέταση, αλλά να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο και εξατομικευμένο πλάνο διάγνωσης.

Δεν περιμένουμε τα συμπτώματα

Ο καρκίνος του μαστού είναι συχνά ασυμπτωματικός. Μπορεί να υπάρχει χωρίς πόνο ή χωρίς κάποιο εμφανές σημάδι. Γι’ αυτό η αναμονή μέχρι να παρουσιαστεί σύμπτωμα δεν αποτελεί ασφαλή στρατηγική. Στην πραγματικότητα, στον καρκίνο του μαστού ο όρος «πρόληψη» χρειάζεται προσοχή: δεν μπορούμε να εμποδίσουμε την εμφάνισή του. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιδιώξουμε την έγκαιρη διάγνωση, όταν η νόσος είναι ακόμη αντιμετωπίσιμη με τις καλύτερες δυνατές προϋποθέσεις. Ο τακτικός έλεγχος προσαρμόζεται στην ηλικία και στους ατομικούς παράγοντες κινδύνου. Η μαστογραφία, το υπερηχογράφημα και, όπου ενδείκνυται, η σύγχρονη τρισδιάστατη τομοσυνθετική ψηφιακή μαστογραφία και η μαγνητική μαστογραφία (MRI) προσφέρουν σήμερα σημαντικά διαγνωστικά εργαλεία, ιδιαίτερα στους πυκνούς μαστούς.

Από το χειρουργείο στη φαρμακευτική θεραπεία

Ας δούμε πώς η σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να αλλάξει εντυπωσιακά την πορεία μιας ασθενούς, σε ένα καθημερινό υποθετικό σενάριο. Μια γυναίκα διαγιγνώσκεται με HER2-θετικό καρκίνο του μαστού. Πριν από οποιαδήποτε επέμβαση γίνεται πλήρης έλεγχος για πιθανές μεταστάσεις. Εφόσον δεν υπάρχουν, το ογκολογικό συμβούλιο μπορεί να αποφασίσει προεγχειρητική συστηματική θεραπεία. Η ασθενής λαμβάνει στοχευμένη φαρμακευτική αγωγή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Πριν από την έναρξη της θεραπείας τοποθετείται στο κέντρο του όγκου, με μια απλή διαδικασία, ένα μικροσκοπικό μεταλλικό κλιπ, ως δείκτης για την παρακολούθηση του όγκου, ώστε να μπορεί να εντοπιστεί η θέση του, ακόμα και αν αυτός εξαφανιστεί απεικονιστικά, κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Σε σημαντικό ποσοστό ασθενών ο όγκος συρρικνώνεται θεαματικά ή εξαφανίζεται πλήρως. Στη συνέχεια, η χειρουργική επέμβαση μπορεί να περιοριστεί στην αφαίρεση της περιοχής όπου βρισκόταν ο όγκος, προκειμένου να επιβεβαιωθεί ιστολογικά αν έχουν παραμείνει καρκινικά κύτταρα. Πρόκειται για μια εντυπωσιακή αλλαγή φιλοσοφίας: δεν αντιμετωπίζουμε πλέον πάντοτε πρώτα τον όγκο με το χειρουργείο· σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, τον αντιμετωπίζουμε πρώτα βιολογικά, με φάρμακα.

Η γνώση είναι δύναμη

Η σύγχρονη Ιατρική έχει κάνει τεράστια βήματα. Όμως τη σπουδαιότερη αξία έχει η έγκαιρη διάγνωση. Αφιερώστε χρόνο στον ετήσιο έλεγχο των μαστών σας. Μην βασίζεστε μόνο σε μία μαστογραφία ή σε έναν γενικό γυναικολογικό έλεγχο. Επιλέξτε εξειδικευμένη ομάδα και εξατομικευμένη προσέγγιση. Και παράλληλα, φροντίστε τον εαυτό σας: περιορίστε το αλκοόλ, υιοθετήστε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, μειώστε το χρόνιο στρες και, κυρίως, μην αμελείτε τον έλεγχο. Η έγκαιρη διάγνωση δεν είναι απλώς μια εξέταση. Μπορεί να είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια δύσκολη μάχη και σε μια θεραπεία με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Γιάννης Π. Φύσσας, MD, PhD
Ειδικός Χειρουργός Μαστού – Μαστολόγος / Διευθυντής Β΄ Κλινικής Μαστού METROPOLITAN GENERAL
www.fyssas.gr