Γιορτές, εγγύτητα και η αόρατη γεωγραφία του «ανήκειν»
Υπάρχει κάτι παράξενο στις γιορτές: μας ζητούν να αισθανθούμε ένα συγκεκριμένο συναίσθημα σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία. Να είμαστε χαρούμενοι. Ευγνώμονες. Κοινωνικοί. Να θέλουμε να επιστρέψουμε «σπίτι». Να καθίσουμε γύρω από ένα γεμάτο τραπέζι και να αισθανθούμε, σχεδόν αυτονόητα, ότι ανήκουμε. Μόνο που η πραγματική ζωή σπάνια υπακούει τόσο πειθαρχημένα στο ημερολόγιο. Κάποιοι επιστρέφουν. Κάποιοι φεύγουν. Κάποιοι πενθούν. Κάποιοι ερωτεύονται. Κάποιοι ζουν ανάμεσα σε δύο χώρες, δύο γλώσσες, δύο εκδοχές του «σπιτιού». Και κάποιοι ανακαλύπτουν ότι η μοναξιά δεν αρχίζει όταν αδειάζει ένα δωμάτιο. Μπορεί να αρχίζει ακριβώς όταν αυτό γεμίζει
Το παράδοξο του γεμάτου τραπεζιού
Μπορείς να είσαι μόνος και να μη νιώθεις μοναξιά. Και μπορείς να βρίσκεσαι ανάμεσα στους «δικούς σου» και να αισθάνεσαι ότι κανείς δεν σε συναντά πραγματικά. Γιατί η μοναξιά δεν μετρά ανθρώπους. Μετρά απόσταση. Την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που μοιραζόμαστε και σε αυτό που θα θέλαμε να μπορούμε να μοιραστούμε. Ανάμεσα στο να μας μιλούν και στο να μας ακούν. Ανάμεσα στο να είμαστε προσκεκλημένοι και στο να αισθανόμαστε καλοδεχούμενοι. Τις γιορτές αυτή η απόσταση μπορεί να γίνει πιο ορατή. Παντού υπάρχει μια εικόνα για το πώς υποτίθεται ότι μοιάζει η ευτυχία: οικογένεια, σύντροφοι, φίλοι, ταξίδια, δώρα, χαμόγελα. Και τότε, σχεδόν ανεπαίσθητα, σταματάμε να ζούμε τη δική μας γιορτή και αρχίζουμε να τη συγκρίνουμε με εκείνη που πιστεύουμε ότι θα έπρεπε να έχουμε.
Πού είναι «σπίτι»;
Δεν μεγαλώσαμε όλοι με την ίδια ιδέα για το «μαζί». Υπάρχουν σπίτια όπου αγάπη σημαίνει να είμαστε όλοι στο ίδιο τραπέζι. Άλλα όπου σημαίνει να σου επιτρέπουν να επιλέξεις. Υπάρχουν τόποι όπου η οικογένεια αποτελεί τον αυτονόητο πυρήνα της γιορτής και άλλοι όπου φίλοι, σύντροφοι και κοινότητες που επιλέξαμε γίνονται εξίσου σημαντικοί. Και υπάρχουν όλο και περισσότεροι άνθρωποι που ζουν κάπου ανάμεσα.
Τι βάζεις στο τραπέζι όταν η παιδική σου ηλικία ανήκει σε μια χώρα και η ενήλικη ζωή σου σε μια άλλη; Ποια γλώσσα μιλάς; Ποια έθιμα κρατάς; Ποιον αποκαλείς οικογένεια; Ίσως η σύγχρονη Γιορτή δεν χρειάζεται μόνο να κληρονομείται, μπορεί και να επινοείται.
Ένα φαγητό από τη γιαγιά δίπλα σε μια παράδοση που ανακαλύψαμε αλλού. Δύο κουλτούρες στο ίδιο τραπέζι. Φίλοι που έγιναν οικογένεια. Νέες τελετουργίες που δεν υπήρχαν πριν από εμάς.
Το «ανήκω» δεν χρειάζεται πάντα να σημαίνει «επιστρέφω εκεί απ’ όπου ξεκίνησα». Μπορεί να σημαίνει και «δημιουργώ τον τόπο στον οποίο μπορώ να είμαι αυτός που έγινα».
Το δικαίωμα να μην είσαι ευτυχισμένος
Υπάρχει, όμως, και μια άλλη ελευθερία: να μη χρειάζεται να είμαστε ευτυχισμένοι επειδή είναι Χριστούγεννα.
Μπορούμε να αγαπάμε και να θυμώνουμε. Να νιώθουμε ευγνωμοσύνη και ταυτόχρονα να μας λείπει κάποιος. Να επιθυμούμε παρέα και, λίγο αργότερα, ησυχία. Δύο αντίθετα συναισθήματα μπορούν να είναι αληθινά την ίδια στιγμή.
Ίσως η ωριμότητα να μη βρίσκεται στην εξαφάνιση του δύσκολου συναισθήματος, αλλά στην ικανότητά μας να μην το αντιμετωπίζουμε ως αποτυχία. Δεν χρειαζόμαστε, λοιπόν, την τέλεια γιορτή. Ίσως αρκεί μια αρκετά αληθινή γιορτή. Ένα τηλεφώνημα που δεν έγινε από υποχρέωση. Ένας περίπατος. Ένας άνθρωπος με τον οποίο μπορούμε να σιωπήσουμε. Μια πρόσκληση σε κάποιον που ίσως δεν είχε πού να πάει. Ή μια βραδιά μόνοι, επιλεγμένη και όχι απολογητική.
Γιατί η μοναχικότητα δεν είναι πάντοτε μοναξιά. Και η συντροφικότητα δεν είναι πάντοτε σύνδεση.
Μια θέση στο τραπέζι
Ίσως έχουμε υπερεκτιμήσει το γεμάτο τραπέζι. Γιατί το «ανήκω» δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος μου κράτησε μια καρέκλα. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να γίνω κάποιος άλλος για να καθίσω σε αυτήν.
Αυτό ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε αυτές τις Χριστουγεννιάτικες γιορτές: όχι πόσοι άνθρωποι θα βρίσκονται γύρω μας, αλλά πόσους αφήνουμε να έρθουν πραγματικά κοντά μας.
Γιατί τελικά, το αντίθετο της μοναξιάς δεν είναι ένα δωμάτιο γεμάτο ανθρώπους. Είναι να υπάρχει κάπου ένας άνθρωπος μπροστά στον οποίο δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι είσαι ευτυχισμένος για να αισθανθείς ότι ανήκεις.
