Η ομιλία του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Marco Rubio, στην Πνύκα, στον τόπο όπου οι αρχαίοι Αθηναίοι συγκεντρώνονταν για να συζητήσουν και να αποφασίσουν για τα κοινά, με έβαλε σε σκέψεις. Τι σημαίνει, άραγε, για εμάς, τους σύγχρονους Έλληνες, να είμαστε κληρονόμοι αυτής της ιστορίας στις τέχνες, στις επιστήμες, στην πολιτική, στη φιλοσοφική διανόηση; Είμαστε αντάξιοι της πνευματικής παρακαταθήκης που μας άφησαν οι πρόγονοί μας ή έχουμε μάθει να την επικαλούμαστε περισσότερο απ’ όσο προσπαθούμε να την ενσωματώσουμε στη ζωή μας;
Ήρθε, λοιπόν, ένας «ξένος» να μας υπενθυμίσει την αξία της δικής μας κληρονομιάς. Γνώση. Δικαιοσύνη. Ελευθερία. Γενναιότητα. Φιλοπατρία. Αρετή.
Πώς συνεχίσαμε εμείς αυτή την ιστορία; Θα σας πω. Κοσμήσαμε τις βιβλιοθήκες μας με έργα Ελλήνων φιλοσόφων, αλλά εξακολουθούμε να συντηρούμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που στηρίζεται στη συσσώρευση γνώσεων έναντι της καλλιέργειας της κρίσης, της διάπλασης του χαρακτήρα και της ανάπτυξης της ικανότητας των νέων να διακρίνουν το ουσιώδες από το επιφανειακό.
Μάθαμε να υπερηφανευόμαστε για το παρελθόν μας, χωρίς να αναρωτιόμαστε τι δημιουργούμε εμείς για το μέλλον. Δεν κινδυνεύουμε να χάσουμε την ιστορία μας, γιατί κανείς δεν μπορεί να μας την αφαιρέσει. Κινδυνεύουμε όμως να χάσουμε τη σχέση μας με τις αξίες που της έδωσαν το νόημά της. Την αριστεία που γεννιέται από την προσπάθεια. Την αξιοκρατία που αναγνωρίζει την πραγματική αξία. Την ευθύνη που συνοδεύει την ελευθερία. Τη δημοκρατία που απαιτεί ενεργούς πολίτες και όχι απλούς θεατές.
Η ουσία του πολιτισμού μας δεν βρίσκεται μόνο στα μνημεία που διασώζουμε, αλλά κυρίως στις αξίες με τις οποίες επιλέγουμε να πορευόμαστε στη ζωή μας. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να αφηγείται διαρκώς τι υπήρξε. Χρειάζεται να αναρωτηθεί με θάρρος τι θέλει να είναι. Γιατί η κληρονομιά ενός μεγάλου πολιτισμού δεν είναι μόνο λόγος υπερηφάνειας. Είναι, πάνω απ’ όλα, μέτρο ευθύνης.
